Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której spożycie glutenu – białka występującego m.in. w pszenicy – wywołuje uszkodzenie jelit i poważne konsekwencje zdrowotne. Tradycyjna hostia wypiekana jest właśnie z mąki pszennej, dlatego dla osób z celiakią jej przyjęcie może być realnym zagrożeniem. Szacuje się, że choruje na nią około 1% populacji. Jako szafarze możemy napotkać w naszej służbie takie osoby – warto wiedzieć, jak się wówczas zachować.
Hostia niskoglutenowa – czy to w ogóle możliwe?
Tak – i jest to dziedzina, w której Kościół precyzyjnie określił zasady. Od 2009 roku, na mocy decyzji Konferencji Episkopatu Polski, osoby chore na celiakię mogą przyjmować Komunię świętą pod postacią hostii niskoglutenowych. To zmiana w stosunku do wcześniejszej praktyki, kiedy jedyną opcją była Komunia pod postacią wina.
Ważna rzecz: słowo „niskoglutenowa” nie jest przypadkowe. Kongregacja Nauki Wiary jasno stwierdza, że hostia całkowicie pozbawiona glutenu to nieważna materia eucharystyczna – nie można jej konsekrować. Dlatego używane hostie mają zawartość glutenu poniżej 20 mg na kilogram ciasta – wartość medycznie bezpieczna dla osób z celiakią, ale zachowująca ważność sakramentu.11
Jak wygląda to w praktyce parafialnej?
Osoba chora zgłasza się do proboszcza, który przygotowuje dla niej małe, oddzielne cyborium z niskoglutenowymi komunikantami przechowywanym w tabernakulum. Przed każdą Mszą ta osoba informuje celebransa, że będzie przystępować do Komunii – i to wystarczy.
Parafie kupują takie hostie w certyfikowanych piekarniach posiadających zatwierdzenie biskupa diecezjalnego. Takich piekarni w Polsce jest już całkiem sporo.
Co jeśli ktoś przychodzi spoza parafii ?
Zdarza się to np. podczas wakacji czy pielgrzymek. Taka osoba powinna mieć przy sobie własne komunikanty niskoglutenowe w oddzielnym cyborium i przed Mszą poinformować kapłana. Kapłan konsekruje jej komunikant – nie ma tu miejsca na utrudnianie, to obowiązek wynikający wprost z przepisów liturgicznych.
Jeśli ktoś nie ma przy sobie swoich hostii – może zawsze poprosić o Komunię pod postacią wina. Teologicznie nie ma żadnej różnicy: w każdej kropli wina i w każdej cząsteczce chleba jest cały Chrystus.
Co to oznacza dla nas jako szafarzy?
Kiedy udzielamy Komunii, a wśród wiernych jest osoba z celiakią, pamiętajmy o kilku prostych zasadach:
- Komunikanty niskoglutenowe trzymamy zawsze w oddzielnym cyborium. Nie wolno ich mieszać ze zwykłymi hostiami – nawet najmniejszy okruszek może zaszkodzić.
- Jeśli dotykaliśmy wcześniej zwykłych komunikantów, przed udzieleniem Komunii tej osobie myjemy ręce. Chodzi o kontaminację krzyżową – to realne zagrożenie zdrowotne, nie nadgorliwość.
- Jeśli wierny prosi o Komunię pod postacią wina – kapłan może jej udzielić bez najmniejszego problemu. To pełnoprawna forma Komunii świętej.
Nasza służba przy ołtarzu to również troska o każdego wiernego – także o tych, którzy ze względu na zdrowie potrzebują odrobiny więcej uwagi. Dobra znajomość tych zasad pozwala nam w pełni i godnie służyć wspólnocie.- Kongregacja Nauki Wiary, List okólny do Przewodniczących Konferencji Biskupów na temat użycia chleba z niewielką zawartością glutenu i moszczu jako materii eucharystycznej, 24 lipca 2003 r. (Prot. N. 89/78–17498), n. A.1–2: „Hostie całkowicie pozbawione glutenu są materią eucharystyczną nieważną. Materią ważną są hostie częściowo pozbawione glutenu i te, w których jest obecna wystarczająca ilość glutenu do otrzymania wypieku chleba bez dodatku substancji obcych i bez konieczności odwoływania się do metod, które zmieniłyby istotę chleba”. ↩︎
Por. także: Nota Sekretariatu KEP z 21.05.2009 r. | Decyzja 347. ZP KEP z 11.03.2009 r.